تعویض فلکه موتور آسانسور یکی از حیاتیترین و تخصصیترین اقدامات در حوزه تعمیر و نگهداری سیستمهای تعلیق به شمار میرود که تاثیر مستقیمی بر ایمنی، نرمی حرکت کابین و طول عمر سیمبکسلها دارد. فلکه اصلی موتور به عنوان رابط انتقال نیروی محرکه به سیمبکسلها، همواره تحت فشار اصطکاک و بارهای سنگین قرار دارد و پس از سالها کارکرد مداوم، دچار فرسودگی، خوردگی شیارها و کاهش بازدهی مکانیکی میشود.
عدم توجه به نشانههای آسیبدیدگی این قطعه میتواند به پاره شدن رشتههای سیمبکسل، لرزشهای شدید حین حرکت و در نهایت توقف ناگهانی آسانسور منجر گردد. شرکت فنیمهندسی اپال آسانسور ویرا با تکیه بر سالها تجربه در این مطلب تمام جزئیات فنی، هزینهها و نحوه تعویض اصولی این قطعه کلیدی را بررسی میکند.
فلکه موتور آسانسور چیست و چه وظیفهای دارد؟
فلکه موتور آسانسور (Traction Sheave) چرخ قرقرهمانند پرقدرتی از جنس چدن ریختهگری ضدسایش است که مستقیماً بر روی شفت خروجی گیربکس یا روتور موتورهای گیرلس متصل میشود. این قطعه وظیفه دارد با تکیه بر اصطکاک محاسبهشده میان شیارهای خود و سیمبکسلها، توان چرخشی موتور را به جابهجایی عمودی کابین و قاب وزنه تعادل تبدیل نماید.
طراحی هندسی شیارهای فلکه موتور (شیارهای U شکل، V شکل یا Undercut) به گونهای انجام میپذیرد که بدون ایجاد لغزش، حداکثر نیروی کششی لازم را ایجاد کند. کوچکترین نقص در زاویه یا عمق این شیارها، تعادل فیزیکی سیستم انتقال قدرت را بر هم زده و راندمان حرکتی آسانسور را به شدت کاهش میدهد.
تفاوت فلکه اصلی موتور با فلکه هرزگرد
بسیاری از ساکنان ساختمانها فلکه اصلی موتور را با فلکه هرزگرد (Deflector Sheave) اشتباه میگیرند. شناخت تفاوت این دو قطعه در عیبیابی دقیق آسانسور اهمیت زیادی دارد:
- فلکه اصلی موتور: محرک اصلی سیستم است، به شفت موتور متصل بوده و نیروی مکانیکی را به سیمبکسل منتقل میکند. جنس آن از آلیاژ چدن سختتر انتخاب میشود تا فشار کشش بالا را تحمل کند.
- فلکه هرزگرد: قطعهای غیرمحرک است که با هدف اصلاح زاویه ورود سیمبکسل به فلکه اصلی، ایجاد فاصله مناسب میان کابین و وزنه، و کاهش خمش کابلها به کار میرود. خرابی فلکه هرزگرد اغلب مربوط به بلبرینگهای آن است، در حالی که در فلکه موتور، خوردگی سطح شیارها چالش اصلی است.
مهمترین علائم و نشانههای نیاز به تعویض فلکه موتور آسانسور
شناسایی زودهنگام فرسودگی فلکه موتور آسانسور مانع از آسیب به سایر تجهیزات گرانقیمت موتورخانه میشود. کارشناسان فنی و سرویسکاران مجرب آسانسور با مشاهده نشانههای زیر، دستور تعویض فلکه موتور آسانسور را صادر میکنند:
±————————————————————————+
| علائم هشداردهنده خرابی فلکه موتور |
±————————————————————————+
| ۱. نشست ناهمگون سیمبکسلها درون شیارها |
| ۲. مشاهده برادههای ریز آهن در کف موتورخانه و زیر موتور |
| ۳. ایجاد لرزش، پله شدن و تکانهای عمودی در کابین |
| ۴. صدای جیرجیر، زوزه یا ضربه در زمان استارت و توقف |
| ۵. سرخوردگی (بکسوات) سیمبکسل روی فلکه هنگام توقف در طبقات |
| ۶. خوردگی پلهای، لبهدار شدن یا شیار V شکل شدن کف شیارها |
±————————————————————————+
۱. نشست ناهماهنگ و غرق شدن سیمبکسل در شیارها
در حالت استاندارد، سیمبکسلها باید حدود یکسوم از قطر خود بالاتر از لبه شیار فلکه قرار بگیرند. اگر یک یا چند سیمبکسل به کف شیار بچسبند یا به صورت نامساوی در شیارها فرو روند، نشاندهنده خوردگی شدید شیارها بوده و باید سریعاً برای رفع مشکل اقدام شود.
۲. پودر آهن و پلیسههای فلزی در موتورخانه
وجود گرد و خاک سیاه یا برادههای قرمز و قهوهای رنگ بر روی پایه موتور، زیر فلکه و سطح سیمبکسلها نشانه سایش شدید آهن روی آهن است. این حالت نشان میدهد اصطکاک طبیعی به سایش تخریبی تبدیل شده و شیار فلکه در حال نابودی است.
۳. لرزش و ارتعاشات غیرعادی کابین
ساییدگی نامتقارن شیارهای فلکه موتور موجب میشود سیمبکسلها با سرعت خطی متفاوتی حرکت کنند. این تفاوت سرعت، کششهای نامساوی در رشتهها ایجاد کرده و سبب لرزش کابین، ضربه در آغاز حرکت و لرزش زیر پای مسافران میشود.
۴. لغزش و سر خوردن سیمبکسل (بکسوات)
هنگامی که عمق شیار بیش از حد مجاز خورده شود یا سطح آن بیش از اندازه صیقلی و براق گردد، نیروی اصطکاک لازم از دست میرود. در این شرایط، در لحظه استارت یا ترمزگیری، فلکه میچرخد اما سیمبکسلها سر میخورند که این اتفاق خطای تراز نشدن دقیق کابین در طبقات را در پی دارد.
دلایل ساییدگی زودرس فلکه اصلی موتور آسانسور
طول عمر استاندارد فلکه موتور آسانسور باکیفیت معمولاً بین ۷ تا ۱۰ سال است. با این حال، برخی عوامل فنی باعث فرسودگی پیش از موعد این قطعه حیاتی در سالهای اولیه میشوند:
- همراستا نبودن فلکهها (آکس نبودن): در صورتی که مرکز فلکه موتور با فلکه هرزگرد یا نقطه آویز کابین و وزنه تعادل در یک راستای دقیق میلیمتری نباشد، زاویه ورود بکسل کج شده و شیارها از بغل سابیده میشوند.
- کیفیت پایین و عدم تناسب آلیاژ فلکه: استفاده از فلکههای ریختهگری غیراستاندارد با چدن معمولی و پوک، به سرعت تحت کشش بکسل شکل خود را از دست میدهد.
- تنظیم نبودن کشش سیمبکسلها (Tensioning): اگر میزان کشش در تمام رشتههای سیمبکسل با استفاده از فنرها و مهرههای شالکه به طور مساوی تنظیم نشود، سیمبکسلهای سفتتر فشار مضاعفی به شیارهای متناظر خود وارد کرده و آنها را گود میکنند.
- استفاده از سیمبکسل نامرغوب یا با بافت نامناسب: سیمبکسلهایی با مغزی فولادی سخت یا کابلهای زبر و غیرمنعطف که با مشخصات موتور همخوانی ندارند، مانند سوهان عمل کرده و آلیاژ فلکه را به سرعت میتراشند.
- روغنکاری اشتباه یا خشک ماندن سیمبکسلها: مصرف روغنهای متفرقه یا عدم استفاده از روانکنندههای مخصوص سیمبکسل آسانسور که حاوی گریسهای صنعتی ویژه هستند، فرسایش سایشی را چند برابر میکند.
- نامتعادل بودن وزن کابین و قاب وزنه (Balance): بالانس نبودن صحیح آسانسور سبب بار اضافه روی فلکه موتور در جهت بالا یا پایین میشود.
تراشکاری فلکه موتور در برابر تعویض فلکه موتور آسانسور
هنگامی که شیارهای فلکه دچار خوردگی میشوند، برخی افراد برای کاهش هزینههای اولیه به تراشکاری فلکه در محل یا در کارگاه روی میآورند. در جدول زیر مقایسه کاملی میان تراش فلکه و تعویض فلکه موتور آسانسور به عنوان دو راهکار پیشرو ارائه شده است:
| شاخص ارزیابی | تراشکاری فلکه موتور (شیار تراشی) | تعویض کامل فلکه موتور آسانسور |
|---|---|---|
| میزان ایمنی و استاندارد | ریسک بالا، کاهش ضخامت دیواره فلکه، احتمال عدم تایید بازرسی | ایمنی صددرصدی، مطابق الزامات استاندارد ملی ایران و EN81 |
| طول عمر مفید قطعه | موقت و کوتاه (۶ ماه الی نهایتاً ۲ سال) | بلندمدت و پایدار (۷ الی ۱۰ سال با سرویس اصولی) |
| تاثیر بر سیمبکسلها | به دلیل تغییر زاویه استاندارد شیار، سیمبکسل نو سریعاً آسیب میبیند | تطابق کامل ابعادی شیار با سیمبکسل و حفظ سلامت رشتهها |
| هزینه پرداختی | کمتر در کوتاهمدت، اما با هزینه دوبارهکاری بالا | هزینه اصولی با تضمین سلامت موتور و حذف هزینههای جانبی |
| دقت ساخت و بالانس | وابسته به خطای اپراتور و دستگاه تراش متحرک در محل | ماشینکاری دقیق CNC کارخانهای با بالانس دینامیکی کامل |
| توصیه فنی مهندسی | صرفاً در موارد اضطراری و فرسودگی بسیار ناچیز شیار | بهترین و مطمئنترین راهکار فنی مهندسی |
تراش فلکه موتور باعث کاهش قطر موثر فلکه، تغییر نسبت تبدیل سرعت و نازک شدن جداره زیرین شیارها میشود. در استانداردهای بهروزشده آسانسور، در صورتی که عمق سایش بیش از حد مجاز باشد، تراشکاری شیار کاملاً مردود بوده و تنها راهکار اصولی، تعویض فلکه موتور آسانسور با قطعه فابریک استاندارد است.
بیشتر بدانید:خرابی شستی آسانسور؛ علت کار نکردن دکمه طبقات + راهنمای تعمیر
جدول ویژگیها و مشخصات فنی فلکه موتور استاندارد
انتخاب فلکه جایگزین نیازمند شناخت دقیق پارامترهای مکانیکی و متالورژی قطعه است:
| مشخصه فنی | فلکه موتور آسانسور باکیفیت و استاندارد | فلکه غیراستاندارد یا نامرغوب |
|---|---|---|
| نوع متریال ریختهگری | چدن نشکن داکتیل GGG50 یا چدن خاکستری آلیاژی GG25 ضدسایش | چدن معمولی، آهن ضایعاتی یا متریال با ساختار متخلخل |
| سختی سطحی شیارها | بین ۲۰۰ تا ۲۶۰ برینل (HB) با عملیات حرارتی یکنواخت | سختی ناهمگون زیر ۱۶۰ برینل (نرم و شکننده) |
| نوع و پروفیل شیار | فرمدهی دقیق CNC بر اساس استاندارد شیارهای V-Groove و Undercut | شیارزنی سنتی دستی با تلورانس بالا و زوایای غیراستاندارد |
| بالانس دینامیکی | بالانس کامل مطابق با دور نامی موتور بدون لنگی و تاب محوری | وجود لنگی محوری و شعاعی، ایجاد ارتعاش در موتور |
| تطابق با شفت موتور | کونیک دقیق نافی فلکه منطبق با شفت خروجی گیربکس | لقی در جا زدن، لرزش شفت و آسیب جدی به کاسهنمد و بلبرینگ |
مراحل گامبهگام تعویض فلکه موتور آسانسور
تعویض فلکه موتور آسانسور یک فرآیند کاملاً تخصصی، نیازمند ابزارآلات هیدرولیک و رعایت بالاترین ضوابط ایمنی است. تیمهای فنی شرکت اپال آسانسور ویرا تعویض فلکه موتور آسانسور را طبق چکلیست مهندسی زیر اجرا میکنند:
±———————————————————————————-+
| مراحل اجرایی تعویض فلکه موتور |
±———————————————————————————-+
| [۱] ایمنسازی چاه، قطع برق اصلی و مهار مکانیکی کابین و قاب وزنه (سقوط آزاد صفر) |
| [۲] دپوی بار و باز کردن بادبندها و سیمبکسلها از روی فلکه اصلی موتور |
| [۳] باز کردن مهره تثبیتکننده شفت و خارج کردن فلکه فرسوده با پولیکش هیدرولیک |
| [۴] تمیزکاری و پلیسهگیری شفت موتور، بازرسی خار شفت و کاسهنمدهای گیربکس |
| [۵] جا زدن فلکه استاندارد جدید با پرس هیدرولیک (بدون ضربه مستقیم پتک) |
| [۶] بستن پیچها با ترکمتر استاندارد، تنظیم آکس فلکهها با شاغول لیزری |
| [۷] نصب یا تعویض سیمبکسلها، تنظیم کشش مساوی و تست بار نامی آسانسور |
±———————————————————————————-+
۱. ایمنسازی، مهار کابین و استقرار ابزار
ابتدا سیستم کنترل آسانسور خاموش و تابلو برق قطع کامل میشود. کابین در بالاترین طبقه متوقف شده و به وسیله تیفور، قلابهای زنجیری و استپرهای فولادی سنگین به تیرهای سقف چاه یا ریلها قفل میشود تا هرگونه احتمال حرکت کابین و وزنه تعادل به صفر برسد.
۲. آزادسازی و نشاندن سیمبکسلها
سیمبکسلهای کششی با ابزارهای مخصوص از روی شیارهای فلکه موتور به آرامی برداشته و در محل ایمن مهار میشوند. اگر سیمبکسلها نیز در اثر خرابی فلکه دچار پلیسهزدگی یا کاهش قطر شده باشند، همزمان فرایند تعویض سیمبکسل نیز انجام میپذیرد.
۳. دمونتاژ فلکه معیوب با پولیکش هیدرولیک
خارج کردن فلکه چدنی از روی شفت مخروطی (کونیک) نیازمند تجهیزات پیشرفته است. استفاده از ضربات سنگین چکش یا مشعل حرارتی باعث تاب برداشتن شفت، شکستن بلبرینگ گیربکس و آسیب به کاسهنمد میشود. تکنسینهای مجرب با استفاده از پولیکش هیدرولیک سنگین (Hydraulic Puller)، فلکه را با اعمال فشار یکنواخت و بدون کوچکترین آسیبی به شفت بیرون میکشند.
۴. بررسی نشیمنگاه شفت، خار و کاسهنمد
پس از دمونتاژ فلکه، شفت موتور با مواد پاککننده شستوشو داده شده و از نظر لنگی، خط و خش، سلامت نشیمنگاه خار و عدم روغنریزی کاسهنمد گیربکس بازرسی دقیق میشود. در صورت مشاهده نشتی روغن، کاسهنمد گیربکس نیز در این مرحله تعویض میگردد.
۵. مونتاژ و نصب فلکه جدید
فلکه جدید متناسب با مدل دقیق موتور (آلبرتو ساسی، الکمپ، جم، بهران، یاران، موتورهای گیرلس زیلابگ یا بلولایت و غیره) با فشار استاندارد روی شفت جاگذاری شده و مهره اصلی با اعمال گشتاور مشخص به کمک آچار ترکمتر بسته میشود.
۶. آکسبندی لیزری و یکراستاسازی
یکی از مهمترین مراحل، هممحور کردن دقیق فلکه اصلی با فلکه هرزگرد و راستای معلق کابلهاست. استفاده از شاغول لیزری تضمین میکند که زاویه انحراف سیمبکسل کمتر از نیم درجه باشد تا از سایش مجدد جلوگیری گردد.
۷. اندازهگیری و بالانس کشش سیمبکسلها و راهاندازی
پس از انداختن سیمبکسلها روی شیارها، کشش تکتک رشتهها با دستگاه تنشنمتر سنجیده و تنظیم میشود. در نهایت، آسانسور پس از تست با ظرفیت کامل و تستهای ایمنی پاراشوت و ترمز، به صورت نرم و بیصدا تحویل کارفرما میگردد.
خطرات نادیده گرفتن خرابی و تعویض فلکه موتور آسانسور
به تعویق انداختن تعویض فلکه موتور آسانسور، علاوه بر تهدید جانی مسافران، هزینههای خسارت مالی سنگینی را به همراه خواهد داشت:
- پارگی ناگهانی رشتههای سیمبکسل: شیارهای تیز و بریدهشده همانند تیغ عمل کرده و استرندهای خارجی سیمبکسل را خرد و قطع میکنند.
- سوختن و آسیب به سیمپیچ موتور: سر خوردن بکسل و اصطکاک ناهماهنگ، فشار نامتعادلی به استاتور موتور وارد آورده و سبب آمپر کشیدن بالا و سوختن الکتروموتور میشود.
- خرد شدن چرخدندههای گیربکس: تکانها و ضربات دائمی ناشی از تاب فلکه، لقی دندههای برنجی و ماردون گیربکس را به بار میآورد.
- ایست ناگهانی و خرابی ترمز مکانیکی: از دست رفتن ضریب اصطکاک باعث ناتوانی ترمز آسانسور در نگه داشتن به موقع کابین در تراز طبقات میشود.
عوامل موثر بر هزینه و قیمت تعویض فلکه موتور آسانسور
تعیین قیمت نهایی خدمات تعویض فلکه موتور به فاکتورهای متعددی بستگی دارد که پس از بازدید میدانی کارشناسی مشخص میگردد:
±————————————————————————+
| عوامل تاثیرگذار بر قیمت تعویض فلکه |
±————————————————————————+
| – برند، ظرفیت و مدل موتور (گیربکس یا گیرلس) |
| – ابعاد، قطر فلکه، تعداد شیارها و قطر سیمبکسل (نمره ۸، ۱۰، ۱۱ یا ۱۲) |
| – نوع آلیاژ فلکه (چدن ضدسایش GG25 یا چدن داکتیل نشکن) |
| – وضعیت سیمبکسلها (آیا به تعویض همزمان بکسل نیاز است یا خیر) |
| – شرایط دسترسی به موتورخانه و موقعیت مکانی چاه آسانسور |
| – نیاز به تعویض قطعات جانبی از جمله بلبرینگها، کاسهنمد یا فلکه هرزگرد |
±————————————————————————+
برای دریافت مشاوره، لیست قیمت روز انواع فلکه موتور و هماهنگی جهت بازدید کارشناسی رایگان با کارشناسان فنی شرکت تماس حاصل فرمایید.
چرا خدمات تعویض فلکه آسانسور را به اپال آسانسور ویرا بسپاریم؟
شرکت فنیمهندسی اپال آسانسور ویرا با نام تجاری وبسایت tamirasansor.com، به عنوان یکی از مجموعههای باسابقه و پیشرو در صنعت آسانسور و پلهبرقی کشور، ارائهدهنده خدمات مهندسی در بالاترین سطح کیفی است.
ویژگیها و دستاوردهای اپال آسانسور ویرا:
- بیش از ۱۰ سال سابقه درخشان در حوزه طراحی، مونتاژ، نصب، بازسازی و تعمیرات تخصصی سیستمهای تعلیق و موتورخانه آسانسور.
- اجرای بیش از ۲۰۰ پروژه موفق آسانسورهای خاص، تجاری، مسکونی و بلندمرتبه در شهر تهران و سراسر کشور.
- نمایندگی رسمی برند بینالمللی سولارواتور (Solarvator چین) با ارائه قطعات باکیفیت و با استاندارد جهانی.
- دارای تاییدیه و گواهینامه استاندارد ملی ایران و عضویت رسمی در سندیکای صنایع آسانسور و پلهبرقی ایران.
- بهرهگیری از پیشرفتهترین ابزارآلات هیدرولیکی برای دمونتاژ بدون آسیب به موتور و شفت گیربکس.
- تضمین کتبی اصالت متریال و کیفیت خدمات، همراه با تعهد بالا در زمانبندی دقیق و تحویل بدون نقص پروژه
بیشتر بدانید:چرا سرویس دوره ای آسانسور اهمیت دارد؟
نتیجهگیری تعویض فلکه موتور آسانسور
فلکه موتور آسانسور قلب سیستم انتقال قدرت کششی است و هرگونه استهلاک یا ناهمگونی در شیارهای آن، کارایی و امنیت کل سیستم را به چالش میکشد. تشخیص بهموقع فرسودگی، خودداری از روشهای غیراصولی مانند تراشکاری دستی نامطمئن و اجرای تعویض فلکه موتور آسانسور با قطعات چدنی آلیاژی اصل زیر نظر مهندسان مجرب، آرامش و اطمینان خاطر را برای سالیان طولانی برای ساکنان ساختمان به ارمغان میآورد.
اگر در آسانسور ساختمان خود نشانههایی مانند لرزش کابین، صدای غیرعادی، برادهریزی در موتورخانه یا سرخوردگی سیمبکسل را مشاهده کردهاید، کارشناسان مجرب ما آماده ارائه خدمات تخصصی هستند. جهت ثبت درخواست بازدید کارشناسی، مشاوره فنی رایگان و استعلام شفاف هزینهها، همین حالا از طریق شماره تلفنهای درجشده در وبسایت تعمیر آسانسور دات کام (شرکت اپال آسانسور ویرا) با ما در تماس باشید تا در کوتاهترین زمان، بالاترین استاندارد ایمنی را برای ساختمان شما فراهم آوریم.
